नेकपा माओवादीको पहलमा सरकार गठनका लागि २५ दलबीच भएको छलफलमा विभिन्न २३ दलले नयाँ बन्ने सरकारको नेतृत्व माओवादीले गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् भने नेपाली कांग्रेसका नेताहरुले त्यसलाई अस्वीकार गरेको छ। साथै माओवादीले बैठकमा आफ्नो नेतृत्वमा सरकार बन्ने हो भने तीन वटा सर्त पुरा हुनुपर्नेमा जोड दिएको छ।

बैठकपछि संचारकर्मीहरुसँग कुरा गर्दै माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले प्रमुख तीन दलीय गठबन्धन राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति र संविधानसभाध्यक्षको निर्वाचनका लागि मात्र बनेको हो भने त्यो भंग हुनुपर्छ यदि त्यसो होइन र त्यो राजनीतिक समीकरण हो भने सरकारले त्यही गठबन्धनले बनाउनुपर्ने बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, नैतिक रुपमा उनीहरुले राष्ट्रपतिको निर्वाचनमा बहुमत देखाएका छन् ।

अध्यक्ष प्रचण्डले बैठकमा अन्य दल एमाले र मधेशी जनअधिकार फोरम स्पष्ट नभए पनि नेपाली कांग्रेसले स्पष्टसँग गठबन्धन स्थायी रहने दावी गर्दै यसैमा अरु पनि आउनुपर्ने बताएको जानकारी दिनुभयो । कांग्रेसले बैठकमा नेतृत्व जसले पनि गर्न सक्ने भन्दै घुमाउरो पाराले नेतृत्वको दावी आफैले गरेको थियो । त्यसमा आफूहरुले दीर्घकालसम्म जाने प्रकृतिको गठबन्धन हो भने सहमति हुन नसक्ने बताएको स्पष्ट गर्नुभयो । प्रचण्डले भन्नुभयो, शुक्रबारसम्म सबै स्पष्ट भएर आउनुपर्‍यो ।

उहाँले सबै पार्टीको भनाइ तीन दलीय गठबन्धन निरन्तरता दिनुहुन्न भन्ने रहेको बताउँदै सबैले सहमतिकै बाटोमा जान जोड दिएको बताउनुभयो । साथै अध्यक्ष प्रचण्डले आफूहरु सरकारका जाने हो भने न्युनतम साझा कार्यक्रम बन्नुपर्ने, त्यसमा नेकपा माओवादीले प्रस्तुत गरेको प्रतिवद्धतापत्रका विषयहरु अलि बढी झल्कनु पर्ने र सबै पार्टीको सहमति हुनुपर्ने अडान राखेको बताउनुभयो । उहाँले न्युनतम साझा कार्यक्रममा आफ्नो पार्टीको प्रतिवद्धतापत्रका विषयहरु बढी झल्कने र सोही आधारमा काम गर्ने बतावरण बनाउँदै सहमतिमा पुग्नुपर्ने र संविधान निर्माणको संवैदनशील अवस्थामा देश रहेकाले सरकार बनाउने र भत्काउने काममा लाग्दैनौं भन्ने राजनीतिक प्रतिवद्धता सबै दलले व्यक्त गर्नुपर्ने बताएको जानकारी दिनुभयो।

यदि एक महिना पुग्ने वित्तिकै विश्वासको मत देखा, दुई महिना पुग्ने वित्तिकै अविश्वासको प्रस्ताव भन्न थाल्ने हो भने भाँडभैलो हुने भएकाले त्यो देश र जनताका लागि दुःखदायी हुने भन्दै बरु आफूहरु प्रतिपक्षमै बस्न तयार रहेको बताउनुभयो ।

बैठकमा नेपाली कांग्रेस र मधेशी जनअधिकार फोरमका दोस्रो तहका नेताहरुको सहभागिता रहेको बताइएको छ। वार्ता र छलफल जारी रहने सहमति बैठकमा भएको बताइएको छ।

तीज र ऋषी पंचमी

हिन्दु महिलाहरुको महान चाड तीज फेरी आउदैछ

कसरी सुरु भयो त तीजको पर्व? यस विषयमा ज्योतिष पण्डितहरुका अनुसार हिमालय पर्वतकी पुत्री पार्वतीले बालककालदेखि श्री महादेव स्वामी पाउँ भनी मनमनै कामना गरिरहेको बेला पिता हिमालयले भगवान् विष्णुलाई पार्वती कन्यादान दिन तयारी गरेको थाहा पाई सखीहरूले पार्वतीलाई हरेर कसैले नदेख्ने ठाउँमा लुकाएर राखेको र सोही स्थानमा पार्वतीले श्री महादेव स्वामी पाउँ भनी निर्जला व्रत बसेको हुनाले सो व्रतलाई हरितालिका तीज भन्ने गरेको पुराणमा वर्णन गरिएको छ ।

भाद्र शुक्ल पूणिर्माको तृतीयाको सो दिन माता पार्वतीले भगवान् शिवजीलाई पतिका रूपमा प्राप्त गर्न व्रत बसी शिवजीलाई पति पाएकोले तीजको व्रतको महत्व बढेको हो । त्यसैले राम्रो र चिताएको पति पाउन कुमारी केटीले पनि व्रत बस्ने गरेको देखिन्छ । स्कन्ध, लिङ्ग पुराणमा विभिन्न कथाका आधारमा प्रारम्भ भएको धार्मिक पर्व हरितालिका व्रतको पौराणिक महत्व एकातिर छ भने पौराणिक र आख्यानलाई आत्मसात् गर्दै साँस्कृतिक संजीवनीले ओतप्रोत छ ।

तीजमा महिलाहरु रातो पहिरनमा राम्रो राम्रो श्रीड्गार गर्ने, नयाँ नयाँ कपडा लगाउने, टाढा टाढा रहेका चेलीबेटी लिनजाने चलन र सबै जम्मा भई रमाईलो गरेर मनाउने चलन छ । बिषेश गरी बिबाहित महिलाहरुमा लोकपिय रहेपनि अबिवाहीत महिलाहरुले पनि मनाउने गरेको पाईन्छ ।

तीन दिनको यस पर्बमा पहिलो दिन दर खाने गरीन्छ । दर खाने भन्नाले आ-अफ्नो माईतिमा जम्मा भएका चेलीबेटीले राति अवेर सम्म विभिन्न मिठा मिठा खानेकुरा खाने, नाच गान गर्ने चलन छ । अनि दोस्रो दिन उपवास बसी आफ्नो नजिकको शिवालय वा मन्दिरमा जम्मा भई पूजा-आजा गर्ने संगी साथी मिली नाच-गान गर्ने र दिन भरी नै भोकै बस्ने चलन छ । अन्तिम ऋषि पन्चमीको दिन बिहानै नजिकको खोला तलाउमा बिभिन्न जडीबुटी प्रयोग गरी बिषेश स्नान गर्ने र त्यसपछी नजीकको शिवालय वा पिपलको फेदमा जम्मा भई पुजा आजा गर्ने चलन छ ।

हिन्दु महिलाहरुको तीज पर्व एक पुर्ण वैज्ञानिक प्रकृया जस्तो देखिन्छ । जसमा नाच गान, घोच- पेच, उपवास, आफ्नो पतिको लागि निराहार व्रत देखि बिषेश स्नान र पूजा-आजा पर्ने गर्दछ । एक बर्ष सम्म आफ्नो अवचेतनमा जम्मा भएका कुन्ठा र दमित भएका बिभिन्न भावनालाई गीत, नाच-गान र ब्यङ्ग्यको माध्यमबाट प्रकट गरि थोरै भएपनि तनाव वाट मुक्त हुने उपवास गरी श्रद्धा र आस्था प्रकट गर्ने बिषेश स्नान गरी शरीर शुद्ध र पूजा गरी आत्म शान्ति गर्ने जुन तिजको प्रकृया छ त्यो एकदम वैज्ञानिक र जिवन उपयोगी जस्तो देखिन्छ । आजको अति ब्यस्त र अति तनावपूर्ण जिवन गुजारिरहेका महिलाको लागि यो अति उपयोगी र अति आवश्यक देखिन्छ ।

मधेशीको जित = भारतको जित

-एकलाल यादव

”म पहिले नेपाली हुँ मधेशी होइन”

[तपाईलाई लाग्ला, यो उपेन्द्र यादव कति तगडा रहेछ । प्रचण्ड, माधव नेपाल, गिरिजा, बाबुराम भट्टराई, झलनाथ खनाल जस्ता नेतालाई सजिलै झुकाउन सक्ने, हराउन सक्ने, खेलाउन सक्ने । तर त्यो भ्रम हो । यादव र गच्छदार, राजेन्द्र महतो र महन्त ठाकुर, जयप्रकाश गुप्ता र ह्रिदयश त्रिपाठी आफ्नो बुद्दि र बिबेकमा त्यसरी नत चम्केका हुन नत तिनको बिबेकले त्यो सक्छ । त्यसको पुरै पछाडी सिंगो भारत लागेको छ । उसैको बलमा सकेसम्म पुरै नेपाललाई भारतमा गाभ्ने, नसके टुक्र्याएर भएपनि मधेशलाई गाभ्ने । अनि सोझा साझा मधेशी जनताको टाउकोमा बिदेशीको बुट बजारेर सानो मुलुकको छोटी राजा बन्ने । त्योपनि संभव नसके सधैं अशान्ति मच्चाएर आफुले फाइदा लिने बिदेशीलाई फाइदा दिने । भारतको शक्ति, उसैको आशिर्वाद, उसैको स्रोत र अर्थमा नाचिरहने ]।

शुरुमै स्पष्ठ गरौं, मैले भन्न खोजेको आम मधेशी जनताको जित भारतको जित होइन । मधेशी पार्टीहरुको जित भारतको जित भन्न खोज्दै छु । देशले राष्ट्र प्रमुख खोजेको महिनौं भएको थियो । देशका प्रमुख तिन दल, नेकपा (माओवादी), नेपाली कांग्रेस र एमालेले त्यसको लागि महिनौं महिना दर्जनौं बैठक गरे । तैपनि पाएन । तर बल्लतल्ल पायो-पहिले उपराष्ट्र प्रमुख । त्यत्रो धेरै बैठक र छलफल गरेका राजनितिक पार्टीका नेताले नजितेर मधेशी जन अधिकार फोरमका नेताले पो जिते । जित फेरी त्यस्तो ब्यक्तिको भएको छ-जसले मधेशी जनताको लागि नत कुनै भलो गर्‍यो । न कुनै आवाज उठायो । न त मधेश मुक्तिको मुद्दा उठायो । न त उ मधेशी जनताको आँखामै भिजेको नेता हो । बरु देशकै सबै भन्दा ठुलो लागु औषधको तस्करलाई कानुनको खिलाफमा गएर छुटायो । र मधेशी न्यायाधिशले यसो गर्‍यो भन्ने एउटा कलंक मधेशीसँग जोड्यो । न्याय र अन्यायको छिनोफानो गर्ने थलोनै अपवित्र बनायो एउटा मधेशीले । मधेशमा जन्मिएको त्यहि एउटा कलंकित पात्र उपराष्ट्रपति बन्यो ।

तर कम्तिमा पनि जित्नुपर्ने त कि त्यस्ता विवादास्पद ब्यक्तिले भन्दा पहिले रामराजा प्रसाद सिंहले हो कि डा रामवरण यादवलेनै । तर किन प्रमुख ठुला पार्टीकै नेताले जित्न सकेनन ? किन जनताका प्रतिनिधीलेनै गन्हाएका ब्यक्तिलाई पहिलो प्राथमिकता दिएर उपराष्ट्रप्रमुख बनाए ? दशकौंदेखि राजनिति गर्दै आएका पार्टीकै नेता किन पछारिए ? किन संविधान सभाको चौथो ठुलो दलले सारा देश घुमाइरहेको छ ? उ कहिले माओवादीसित मिल्छ त कहिले एमालेलाई हरियो घाँस देखाउँछ । रातारात नेपाली कांग्रेसकहाँ पुगेर गुलियो चखाउँछ त कहिले मधेशका अन्य दललाइ फकाउँछ ? उ सबैलाई लोप्पा खुवाउन सफल हुन्छ । उसको न अडान छ, न देश बनाउने स्पष्ठ नीति र योजना । तैपनि उसले सारा संसद, पार्टीहरु र नेता नचाइरहेको छ ।

के यो सोचनिय कुरा होइन ? त्यहाँ मत दिने के अबुझ थिए ? के अनपढ थिए ? सिंह र यादव के कस्तो भनेर छुट्याउनै सकेनन ? देश हाँक्नेहरुलेनै मतदान गर्दा किन देश बिखण्डन गर्न चाहने झालाई नै पहिले बिजय गराए ? के हाम्रा बहुमत नेता बिखण्डकारीको पक्षमा छन ?

फोरमका झा कलंकित छन भन्ने कुरा हामीले भनिरहनै परेन । उनैले देखाए । किनभने गत मंगलबार राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिका उम्मेदवार गएर आफ्नो उम्मेद्वारीको औचित्य सावित गर्ने कोसिस गरे संसदमा । तर उनी एक्लाले त्यहाँ गएर अनुहार देखाउने कोसिस नै गरेनन । सकेनन । आफ्नो उम्मेद्वारीको औचित्यबारे बताउन नसक्ने नेताले २ करोड ४० लाख जनताको अगाडि कसरि मुख देखाउला ? आफैले मुख देखाउन नसकेका नेतालाई जिताउने को को हुन ? कसको ईशारामा त्यसरि जिताइयो ?

तिन प्रमुख पार्टीलाई पछार्न भरखरको शिशु दल फोरम कसरि सक्षम भयो ? त्यत्रा बैठक, छलफल गर्दापनि कहिल्यै पुछिएन उसलाई । तर उसैको हात कसरि तिन दिन भित्रैमा माथि पर्‍यो ? त्यत्रो हत्या, हिंसाबाट शान्तिको मार्गमा लाखौं जनतालाई ल्याउन सक्ने प्रचण्ड र गिरिजा जस्ता अनुभवी नेता किन पल्ट्टिए ? डा रामवरणले जिते तर पनि गिरिजा हारेका छन । उनले हारेरै त यादवलाई अघि सारेका हुन । अर्को कुरा उनले अगाडि सार्दापनि पहिलो खेपमै जिताउन सकेनन । मधेश स्वतन्त्रता, मधेशी जनताको अधिकार, एक मधेश एक प्रदेश, समाबेशी राज्य आदि सबै बकबास हुन अहिले देखिएका प्रमुख मधेशी पार्टीका । बिदेशी राजदुतावसमा बसेर बिदेशी कै इशारा, योजना र निर्देशमा बम्किनेहरुको जित हो यो । मधेशी जनताको जित होइन ।

तपाईलाई लाग्ला, यो उपेन्द्र यादव कति तगडा रहेछ । प्रचण्ड, माधव नेपाल, गिरिजा, बाबुराम भट्टराई, झलनाथ खनाल जस्ता नेतालाई सजिलै झुकाउन सक्ने, हराउन सक्ने, खेलाउन सक्ने । तर त्यो भ्रम हो । यादव र गच्छदार, राजेन्द्र महतो र महन्त ठाकुर, जयप्रकाश गुप्ता र ह्रिदयश त्रिपाठी आफ्नो बुद्दि र बिबेकमा त्यसरी नत चम्केका हुन नत तिनको बिबेकले त्यो सक्छ । त्यसको पुरै पछाडी सिंगो भारत लागेको छ। उसैको बलमा सकेसम्म पुरै नेपाललाई भारतमा गाभ्ने, नसके टुक्र्याएर भएपनि मधेशलाई गाभ्ने । अनि सोझा साझा मधेशी जनताको टाउकोमा बिदेशीको बुट बजारेर सानो मुलुकको छोटी राजा बन्ने । त्योपनि नसके सधैं अशान्ति मच्चाएर आफुले फाइदा लिने, बिदेशीलाई फाइदा दिने । भारतको शक्ति, उसैको आशिर्वाद, उसैको स्रोत र अर्थमा नाचिरहने ।

नत्र यतिका वर्ष यि नेता कहाँ थिए ? मधेशलाई अहिले बल्ल चाहिएको हो स्वतन्त्रता ? मधेशका जनताले बल्ल खोजेका हुन मुक्ति ? पहिले सुखि थिए त मधेशीजनता ? किन मधेशको स्वतन्त्रता राजतन्त्र ढल्ने निश्चित हुनु पहिले यिनको प्राथमिकता थिएन ? किनभने यिनलाई मधेशको हितसँग कुनै सरोकारनै छैन । हित बिदेशीको गर्नु परेको छ मधेशलाई माध्यम बनाएर । हिजो यि गोप्यरुपमा राजतन्त्रका खम्बा थिए । तर आज त्यो समाप्त भयो राजतन्त्र । अनि यि लागे बिदेशीको गोटी बन्न ।

तपाईलाइ लाग्ला-यो त मधेश बिरोधी रहेछ । होइन, म मधेशवादी नै हुँ । हो, मलाई मेरो आँगन प्यारो लाग्छ । मेरो टोल प्यारो लाग्छ । मेरो जिल्ला, मेरो मधेश, मेरा मधेशी जनता प्यारो लाग्छ । तर म पहिले नेपाली हुँ कि मधेशी हुँ ? नेपाली हुँ म मधेशी होइन ? म नेपाली पछि बल्ल मधेशी हुँ ? पहिले नेपाल हो अनि बल्ल मेरो आँगन । जब नेपाली रहिन म भने कसरि मधेशी रहौंला ? सिंगो नेपाल अशान्त हुँदा मेरो गाउँ मात्रै कसरि शान्त रहला ? सारा नेपाली रोएर बसिरहदा बिदेशी पैसाको भरमा म मात्रै हाँसेर बस्न सकौंला ? मेरो देश नै बिखण्डन भयो भने मेरो मधेश रहला ? मेरो गाउँ रहला ? त्यसैले देश बिखण्डन गर्ने यस्ता रंग फेरेका बिखण्डनवादी हामीलाई चाहिएको छैन । मधेशी जनताको हक हित र स्वतन्त्रतापनि नभइभएको त छैन तर हाम्रो राष्ट्रियता र हाम्रो सार्वभौमसत्ता जोगाएर मात्रै । नेपाल बाहिरको स्वतन्त्र मधेश होइन कि नेपालभित्रैको ।

(यहाँ ब्यक्त बिचार लेखकका निजी हुन । यसमा प्रतिभानेपाल पुरै सहमत वा असहमत दुबै छैन-समाचार संयोजक) ।

ऐतिहासिक राष्ट्रपति निर्वाचनमा कसैको पनि बहुमत नआउँदा राष्ट्रपति चयन हुन सकेन । तर, उपराष्ट्रपतिमा भने मधेसी जनअधिकार फोरमका परमानन्द झा बिजयी हुनुभएको छ ।
झाले खसेको पाँच सय अठहत्तर मतमध्ये ३०५ मत प्राप्त गरी विजयी हुनुभएको हो । राष्ट्रपतिमा भने काँग्रेसका डाक्टर रामवरण यादवले २८३ र माओवादीका रामराजा प्रसाद सिंहे २७० मत प्राप्त गर्नुभएको छ । राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुनका लागि आवश्यक २९८ मत आवश्यक पर्छ ।
यसअघि नै काँग्रेस र एमालेले उपराष्ट्रपति पदमा फोरमका झालाई सघाउने सहमति गरेका थिए । राष्ट्रपतिमा कसैको पनि बहुमत नआएकोले निर्वाचनपछि संविधानसभा बैठकको अध्यक्षता गरिरहनुभएका ज्येष्ठ सदस्य कुलबहादुर गुरुङले राष्ट्रपतिको निर्वाचन जुलाई २१ तारिख सोमबार बिहान ८ बजे हुने बैठकमा जानकारी गराउनुभयो ।

एमालेले काँग्रेसका यादवलाई सघाउने निर्णय गरेको थियो । संविधानसभा निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयले आज एघार बजे देखि दुइ बजेसम्मका लागि मतदानको समय तोकेको थियो । पाँच सय चौरान्नब्बे मत संख्या रहेकोमा पाँच सय अठहत्तर जना सभाषद्ले मतदान गरेका छन् भने सोह्र जना अनुपस्थित रहे । राष्ट्रिय जनमोर्चा, नेकपा एकिकृत र राप्रपा नेपालले निर्वाचनमा भाग लिएनन् ।
काँग्रेसकी सभाषद् आरजु देउवा देश वाहिर रहनुभएकाले मतदानमा सहभागि हुनु भएन । तर, सभासद्हरु ढिलो गरि मतदानका लागि लाईनमा बसेकाले मतदान कार्यमा ढिलो गरी सुरु भएको थियो । राष्ट्रपति पदका लागि तीन र उपराष्ट्रपतिमा चार जना चुनावी मैदानमा हुनुहुन्छ । प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइराला मतदान सुरु भएको दुइ घण्टा ढिलो गरी मतदान गर्न बानेश्वरस्थित अन्तराटि्रय सम्मेलन केन्द्र पुग्नु भएको थियो । आधा घण्टा निर्वाचन स्थलमा रहनुभएका प्रधानमन्त्री कोइरालाले सञ्चाकर्मीहरुलाई कुनै प्रतिक्रिया दिनु भएन । माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले भने मतदान सुरु भएको आधाघण्टापछि अर्थात अपह्रान्न बाह्र बजे मतदान गर्नुभएको थियो ।
दुइ दिनदेखि अस्वस्थ रहनुभएका एमाले महासचिव झलनाथ खनालले पनि झरीकै बीचमा मतदान गर्नुभयो । मतदानको समयमा भारी वर्षा भएका कारण सभाषद्हरु छाता ओढेरै मतदानका लागि लाइनमा बसेका थिए । निर्वाचन कार्यविधि अनुसार कुनै पनि उम्मेदवारले बहुमत ल्याउन नसके आजै संविधानसभाको बैठकबसी मतदानको नयाँ मिति तोक्नेछ ।
उपराष्ट्रपतिमा निर्वाचित परमानन्द झा अवकाश प्राप्त न्यायाधीश हुनुहुन्छ । झाको स्थायी ठेगाना सप्तरी जिल्ला हो । कानुन अधिकृतको रुपमा न्याय सेवामा प्रवेश गरेका झा जिल्ला न्यायाधीश र पछि पुनरावेदन अदालतको न्यायाधीश हुनुभयो । पुनरावेदन अदालतको मुख्य न्यायाधीशपछि न्याय परिषद्ले उहाँलाई सर्वोच्च अदालतको अस्थायी न्यायाधीश नियुक्त गरेको थियो । तर, लागू औषध मुद्दामा अनियमितता गरेको आरोप लागेपछि त्यसबारे छानविन गर्न गठित आयोगले उहाँलाई दोषी देखाएको थियो । त्यस लगत्तै न्यायपरिषद्ले झालाई स्थायी न्यायधीशमा सिफारिश गरेन ।
सर्वोच्चमा पदावधि थप नभएपछि उहाँलाई पुनः पुनरावेदन अदालत विराटनगरमा सरुवा गरिएको थियो । झाले दइ हजार त्रिसट्ठी सालको भदौ महिनामा न्याय सेवाबाट अवकाश पाउनुभएको थियो ।

उपराष्ट्रपति पदका लागि उम्मेदवार बनेकी माओवादीकी शान्ता श्रेष्ठले २४३ मत प्राप्त गरेकी छिन् भने एमालेकी अष्टलक्ष्मी शाक्यले ४ मत त्यसैगरी नेपाली कांग्रेसका मानबहादुर विश्वकर्माले २ मत प्राप्त गरेका छन् ।
उता २४ मत बदर हुन गएको छ ।

शाहवंशीय राजतन्त्रको इतिहासमा राजाहरुले चार विभिन्न दरबारहरुबाट शासन सञ्चालन गरेका थिए। बुधबार पूर्वराजा ज्ञानेन्द्रले छाडेको नारायणहिटी दरबारमा उनी सहित छजना राजाको बास रहेको थियो।

शासन

विगत अढाइ सय वर्षको नेपालको आधुनिक इतिहासमा शाहवंशीय राजाहरुले नारायणहिटी बाहेक अन्य तीनवटा दरबारबाट पनि शासन गरेका थिए।

नेपाल राज्यको निर्माताको रुपमा चिनिने पृथ्वीनारायण शाहले उनका पिता नरभूपाल शाहले जस्तै गोरखा र नुवाकोटको दरबारमा बसेर एकिकरणको अभियान सञ्चालन गरेका थिए।

वि सं १८२५ मा काठमाण्डौं उपत्यका हात पारेपछि उनले तत्कालीन कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ललाई धपाएर बसन्तपुर हनुमानढोका दरबारबाट शासन शुरु गरे।

पृथ्वीनारायणदेखि पृथ्वीवीरविक्रमको पाला नआउँदासम्म छ जना राजाहरुले झण्डै एकसय बीस वर्षसम्म त्यहिंबाट राजपाठ चलाए।

वि सं १९४३ तिर तत्कालीन शक्तिशाली प्रधानमन्त्री रणोद्दीप सिंहको पालामा बालक राजा पृथ्वी वीरविक्रमलाई नारायणहिटी सारिएको इतिहासकारहरू बताउंछन्।

इतिहासविद पुरुषोत्तम शमशेर जबरा भन्छन्, - “पृथ्वीनारायण र उनका पिता नरभूपाल शाहले गोरखा दरबारबाटै शासन थाले। पृथ्वीनारायण शाहले निकै समय नुवाकोट दरबारबाटपनि आफ्ना कार्यहरु गरे। काठमाण्डौं जितेपछि हनुमानढोका दरबारबाट शासन शुरु भयो। १९४३ मा पृथ्वी वीर विक्रम शाहलाई नारायणहिटी सारियो र त्यहाँबाटै शासन शुरु भयो।”

आधुनिक

नारायणहिटी दरबारबाट अर्को एक सय बीस वर्षसम्म शासन चलाउने क्रममा यसको विस्तार र आधुनिकिकरण पनि गरियो। २०१७ सालपछि तत्कालीन राजा महेन्द्रले नारायणहिटीलाई आधुनिक महलको रुप दिएका थिए।

राजधानी काठमाण्डौंको मुटुमा रहेको नारायणहिटी दरबार शहरको प्रमुख आकर्षण मध्ये एक हो। सरकारले त्यसलाई अन्य शाहकालीन पूर्व राजदरबारहरु जस्तै संग्रहालय बनाउने वताएको छ।

नारायणहिटी दरबारको इतिहासको एउटा अध्याय सकिएपछि अब पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र काठमाण्डौंको पश्चिम-उत्तरस्थित नागार्जुन डाँडामा रहेको दरबारमा सर्दै छन्। यसअघि नागार्जुनलाई राजाहरुले ग्रीष्मकालीन आराम गृहको रुपमा प्रयोग गर्ने गर्थे।

लामो शंका र अविश्वासको दलदलमा फसेका राजनीतिक दलहरु यो मोडबाट घात र प्रतिघातको डरलाग्दो यात्रातिर लम्केका देखिएको छ।

यसले गर्दा नेपालको संक्रमणकालीन राजनीतिक यात्रा अनिश्चयको भुँवरीमा परेको छ।

नेकपा माओवादी र नेकपा एमालेका बीच गर्भाधान भइसकेको भनिएको वामपन्थी गठबन्धन अन्तिम समयमा आएर तुहिनुले धेरैलाई आश्चर्यमा नपारे पनि केही दिन अघिसम्म पानी बाराबारको स्थितिमा रहेका माओवादी र तराईका दलहरु बीच भान्सा चल्न थाल्नु धेरैका लागि अप्रत्याशित थियो।

नेपाली काँग्रेससंग यसअघिनै टाढिइसकेको माओवादीले एमालेको पनि साथ छोडेपछि राजतन्त्र विरोधी सफल आन्दोलनका तीन मुख्य दलहरुको बाटो अलग अलग भएको छ।

सैध्दान्तिक रुपमा अत्यन्त फरक नेपाली काग्रेससंगको माओवादीको अस्वाभाविक सहयात्राको अन्त्य राजतन्त्रको अन्त्य संगै हुनु अस्वाभाविक थिएन।

पहेली

तर राष्ट्रियता र अग्रगमनको मुद्दामा आफैले नजीक देखेको एमालेसंगको माओवादीको निकटता एक्कासी टुंगिनु र ती मुद्दाहरुमा आफुले धेरै टाढा देखेको तराईका तीन दलहरुसंग माओवादीको सहकार्यको खोजी सजिलै बुझ्न नसकिने एउटा पहेली भएको छ।

राष्ट्रपतिको निर्वाचनमा देखिएको यो सहकार्य प्रधानमन्त्रीको निर्वाचन र नयाँ सरकारको गठन सम्म जारी रहने निश्चित नभएको बताएर सहकार्य गर्ने दलका नेताहरु आफैले यो पहेलीलाई रहस्यमय बनाइदिएका छन।

यसले गर्दा नयाँ सरकारको नेतृत्व र स्वरुप अझै स्पष्ट हुन सकेको छैन।

घात र प्रतिघातको राजनीतिले जरो गाडेकाले सरकारमात्र होइन संविधानसभाकै भविष्यबारे समेत उच्च राजनीतिक र प्रभावशाली कूटनीतिक वृत्तमा खासखुस कुरा उठ्न थालिसकेको छ।

त्यसैले नेपालको अहिलेको जटिल संक्रमणकालीन राजनीतिक यात्रा गंभीर दुर्घटनाको शिकार हुने त होइन भन्ने आशंकाले मानिसहरुको मनमा वास गर्न थालेको छ।

राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा दुवै प्रमुख प्रत्याशीहरुले स्पष्ट बहुमत ल्याउन नसकेपछि अर्को चुनावमा स्पष्ट जीत हासिल गर्न दुवै पक्ष जोडतोडका साथ लाग्ने भएका छन्।

आफ्नो राष्ट्रपतीय उम्मेदवारले थोरै मतले बहुमत हासिल नगरेपछि नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमालेले अनुपस्थित रहेका सभासद्हरूलाई मनाउने प्रयास थालिसकेको बुझिएको छ।

कांग्रेस र एमालेसँग हातेमालो गर्न पुगेको मधेशी जनाधिकार फोरमले नयाँ समीकरणमा अब थप फेरबदल नहुने जनाएको छ।

मधेशी फोरमले समर्थन बदले पनि आफू नडगमगाएको बताउने नेकपा माओवादीले आफ्नो पक्षकै राष्ट्रपति निर्वाचित गराउन पहल जारी राख्ने बताएको छ।

आफ्नो राष्ट्रपतीय उम्मेदवारले बहुमत ल्याउन नसकेपछि नेपाली कांग्रेसले अनुपस्थित भएका र आफ्नालागि सहायक हुनसक्ने सभासदहरुलाई मनाउने प्रयास थालिसकेको छ।

नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री बिमलेन्द्र निधिले बीबीसीसँग भने, “अनुपस्थित रहेका साथीहरुलाई मनाउन हामीले प्रयास थालिसकेका छौं, परिणाम हाम्रो पक्षमै आउने छ।”

‘गन्जागोल’

अन्तिम घडीमा आएर कांग्रेसका रामबरण यादवलाई सघाउने निर्णयमा पुगेको दल नेकपा एमालेका महासचिव झलनाथ खनाल अर्को चुनावको परिणाम माओवादी विरुद्धको गठबन्धनकै उम्मेदवारको पक्षमा आउनेमा दृढ थिए।

उनले भने, “अलिअलि गन्जागोल भए पनि अब त्यो मिल्ला। अन्तिम समयमा कायापलट नहोला।”

चौथो ठूलो दलका रुपमा तराईबाट उदाएको मधेसी जनाधिकार फोरमका नेता विजयकुमार गच्छदारले रातारात नयाँ बनेको समीकरण नबदलिने दावी गरे।

“हामी यो नयाँ समीकरण बदल्दैनौं। अब जीत हाम्रो पक्षमा ल्याउन हामी थप कसरत गर्छौं।”

विश्वास

माओवादी नेता बाबुराम भट्टराईले केही मतले पछाडि परेका आफ्ना राष्ट्रपतीय उम्मेदवार रामराजाप्रसाद सिंह नै पहिलो राष्ट्रपति बन्ने विश्वास व्यक्त गरे।

उनले भने, “हाम्रो उम्मेदवार अग्रगमनको पक्षमा छन्। उनले जित्नु पर्छ भन्ने हाम्रो धारणा हो।”

काठमाण्डूस्थित बीबीसीका एकजना संवाददता भन्छन्, “नेताहरुका यस्ता भनाइले अर्को चुनावअघिको समय राजनीतिक वृत्तमा निकै तनावग्रस्त रहने संकेत गर्छ। त्यो अवधिमा दुवै पक्षका दलहरुबीच आफ्ना जितिसकिएका मतहरु कायम राख्दै थप मत जित्ने कसरत जारी रहने निश्चित छ।”

राष्ट्रपति पदका लागि कुनै पनि प्रत्याशीले आवश्यक बहुमत हासिल गर्न नसकेपछि दोस्रो चरणको निर्वाचन सोमबार हुने घोषणा गरिएको छ।

मतदानमा नेकपा एमाले र मधेशी जनअधिकार फोरमले सहयोग गर्ने सहमति जनाएका नेपाली कांग्रेसका राष्ट्रपतीय उम्मेदवार डाक्टर रामवरण यादवले २८३ मत प्राप्त गरेका थिए।

नेकपा माओवादीले उठाएका उम्मेदवार रामराजाप्रसाद सिंहले २७० मत पाएका थिए।

एमालेले कांग्रेसका उम्मेदवारलाई समर्थन गर्ने निर्णय गर्नुअघि रामप्रित पासवानलाई आफ्ना राष्ट्रपतीय उम्मेदवारका रुपमा उठाएको थियो।

राष्ट्रपति निर्वाचित हुन संविधानसभाका २९८ सदस्यहरुको समर्थन आवश्यक पर्छ।

शनिबार भएको मतदानमा १६ जना सभासदहरु सहभागी नभएको र कतिपय मतहरु बदर भएको बताइएको छ।

प्रथम उपराष्ट्रपति

संविधानसभाले राष्ट्रपतिको टुंगो लगाउन नसकेपनि मधेसी जनअधिकार फोरमका परमानन्द झा गणतन्त्र नेपालका पहिलो उपराष्ट्रपति निर्वाचित भएका छन्।

३०५ मत प्राप्त गरेका झाले माओवादी उम्मेदवार शान्ता श्रेष्ठलाई पराजित गरेका थिए।

श्रेष्ठको पक्षमा २४३ मत परेको थियो।

कांग्रेसले मानबहादुर विश्वकर्मा र एमालेले अष्टलक्ष्मी शाक्यलाई उपराष्ट्रपतिको उम्मेदवार बनाएपनि शुक्रबारको सहमति अनुसार दुबै दलले फोरमका उम्मेदवार झालाई समर्थन गरेका थिए।

राष्ट्रपति पदका लागि सोमबार हुने पुन: निर्वाचमा रामवरण यादव र रामराजाप्रसाद सिंहबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ।

उक्त निर्वाचनपछि नयाँ सरकार गठनको प्रयास शुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ।